Frederick Wiseman ka kaluar më shumë se 50 vjet duke bërë diçka për të cilën shumica e njerëzve nuk mendojnë kurrë: thjesht duke shikuar. Por dokumentari legjendar nuk shikonte TV ose filma. Ai shikonte njerëz të vërtetë që jetonin jetën e tyre të vërtetë dhe pastaj e shndërroi këtë në art.
Wiseman është një nga regjisorët më me ndikim të kohës sonë. Dokumentarët e tij nuk kanë të bëjnë me personazhe të famshëm ose histori dramatike. Ato kanë të bëjnë me njerëz të zakonshëm në vende të zakonshme. Një spital. Një shkollë. Një gjykatë. Një azil pleqsh. Ai do t’i filmonte këto vende për javë të tëra, ndonjëherë edhe muaj, duke kapur momentet e vogla që përbëjnë ekzistencën reale njerëzore.
“Unë filmoj mënyrën se si jetojnë njerëzit,” shpjegoi dikur Wiseman. Qasja e tij ishte radikale për krijimin e filmave dokumentarë. Ai nuk përdori një narrator që të tregonte se çfarë të mendoje. Ai nuk shtoi muzikë dramatike ose montazh të shndritshëm. Vetëm pamje të vërteta të jetës reale, që zhvilloheshin para kamerës.
Ajo që e bënte Wiseman të ndryshëm ishte durimi dhe syri i tij. Ai e kuptoi se momentet më interesante nuk janë gjithmonë ato të dukshmet. Një infermiere e lodhur që bën pushim. Një student që lufton me një pyetje. Një gjyqtar që merr një vendim të vështirë. Këto skena të vogla u shtuan në diçka të fuqishme – një pamje të plotë se si funksionojnë në të vërtetë institucionet dhe njerëzit.
Filmat e tij u bënë të detyrueshëm për t’u parë në shkollat e filmit në të gjithë botën. Studentët studiuan teknikën e tij. Regjisorë të tjerë të filmit u përpoqën të kopjonin stilin e tij. Ndikimi i Wiseman u përhap shumë përtej botës së artit. Dokumentarët e tij ndryshuan mënyrën se si njerëzit e kuptonin kujdesin shëndetësor, arsimin, drejtësinë dhe shoqërinë.
Gjatë 50 viteve, Wiseman bëri dhjetëra filma të vlerësuar. Secili prej tyre u zhyt thellë në një pjesë të ndryshme të jetës amerikane. Puna e tij fitoi çmime të mëdha dhe u shfaq në festivalet më të mira të filmit. Por ai kurrë nuk u bë një emër i njohur si regjisorët fiktivë. Kjo nuk e shqetësoi atë. Wiseman nuk ishte i interesuar për famën. Ai ishte i interesuar për të vërtetën.
Ajo që është e jashtëzakonshme është se si puna e tij qëndron sot. Dokumentarët nga vitet 1960 dhe 70 ende ndihen të freskët dhe të rëndësishëm. Kjo sepse Wiseman nuk po ndiqte trendet ose nuk po përpiqej t’i bënte gjërat emocionuese artificialisht. Ai thjesht po kapte realitetin, i cili nuk del kurrë nga moda.
Regjisorët e rinj të filmave sot ende e shohin Wiseman si një mjeshtër. Mësimet e tij janë të thjeshta, por të fuqishme: ji i duruar, vëzhgo me kujdes, beso audiencës tënde për të kuptuar atë që po sheh. Mos manipulo. Mos shto drama të panevojshme. Thjesht tregoju njerëzve të vërtetën.
Karriera e Wiseman dëshmon diçka të rëndësishme: nuk ke nevojë për personazhe të famshëm, skena aksioni apo buxhete të mëdha për të bërë kinema bindëse. Thjesht duhet t’i shohësh vërtet njerëzit. T’i kuptosh vërtet. Dhe të kesh aftësinë për ta kapur këtë kuptim në film.
Në një moshë kur shumë njerëz dalin në pension, Wiseman vazhdon të bëjë dokumentarë. Ai ende po shikon. Ende po filmon. Ende po gjen të jashtëzakonshmen në të zakonshmen. Ai përkushtim, ai sy, ai angazhim ndaj së vërtetës – kjo është arsyeja pse ai ka rëndësi. Kjo është arsyeja pse Frederick Wiseman do të mbahet mend si një nga regjisorët më të mëdhenj që kanë jetuar ndonjëherë.
